Son yıllarda dijital platformların yükselişiyle birlikte sanat dünyasında da yeni modeller ortaya çıkıyor. Bu modellerden biri de, ünlü isimlerin desteğiyle büyük kitlelere ulaşan ve çevrimiçi oylama sistemleriyle işleyen sanat yarışmaları. Aktör Johnny Depp’in sözcülüğünü üstlendiği “Halkın Sanatçısı” (The People’s Artist) adlı çevrimiçi yarışma, binlerce sanatçıyı ve milyonlarca dolarlık bağışı bir araya getirerek hem dikkatleri çekti hem de yoğun tartışmaların odağı oldu.
Yarışma, katılımcılara 25.000 dolarlık nakit ödül, prestijli Artforum dergisinde yer alma fırsatı ve Los Angeles merkezli The Art of Elysium adlı yardım kuruluşu tarafından eserlerinin sergilenmesi gibi cazip vaatler sunuyordu. Temel işleyişi ise halkın oylarına dayanıyordu: Herkes günlük bir ücretsiz oy kullanabilirken, ek oylar 1 dolar karşılığında satın alınabiliyordu. Toplanan gelirlerin bir kısmı ise The Art of Elysium gibi büyük hayır kurumlarına aktarılacaktı. Ancak bu model, kısa sürede sanat çevrelerinden ve kamuoyundan pek çok soru işaretini beraberinde getirdi.
Tartışmaların Gölgesinde Bir Model
“Halkın Sanatçısı” yarışmasının arkasındaki şirket olan Colossal Management, iş modelini 2015 yılında Jetset dergisinin “Miss Jetset” yarışmasıyla geliştiren Mary Hagen tarafından 2022’de Arizona’da kuruldu. Colossal, kendisini standart bir ticari işletme yerine “profesyonel bağış toplama kuruluşu” olarak tescil ettirerek, topladığı bağışlardan bir pay alabilme hakkına sahip oldu. Şirket, bağışları doğrudan büyük hayır kurumlarına aktarmak yerine, Pennsylvania merkezli DTCare ve Arizona merkezli Action Initiative Team (AIT) gibi daha küçük kar amacı gütmeyen kuruluşlarla çalışıyor. Bu ara kuruluşlar, yarışma gelirlerini topluyor ve daha büyük hayır kurumlarına toplu bağışlar olarak dağıtıyor.
DTCare’in mali kayıtları, Colossal ile çalışmaya başlamadan önce mütevazı bir bütçeye sahipken, 2022’de Colossal kampanyalarından 18 milyon doların üzerinde gelir elde ettiğini gösteriyor. Bu rakam 2024’te 129 milyon doları, 2025’te ise 201 milyon doları aştı. Ancak, hayır kurumlarına aktarılan bağışların genel yüzdesi zamanla düşüş gösterdi. Örneğin, 2022’de gelirlerin yaklaşık %60’ı hayır kurumlarına giderken, 2025’te bu oran %53’e geriledi. Colossal ise bu süreçte milyonlarca dolar komisyon geliri elde etti.
Yarışmanın “popülerlik yarışması” niteliği taşıdığına dair eleştiriler de sıkça dile getirildi. Geleneksel sanat yarışmalarından farklı olarak, kazananı belirleyen bir jüri veya uzman değerlendirmesi bulunmaması, sanatçıların yeteneklerinden ziyade sosyal medya etkileşimleri ve oy toplama becerilerine göre değerlendirildiği endişesini doğurdu. Hatta 2021 yılında “Favorite Chef” yarışmasıyla ilgili açılan bir toplu dava, yarışmanın yasa dışı bir piyango niteliği taşıdığını iddia etmiş, ancak dava reddedilmişti.
Kazanan ve Sanat Dünyasındaki Yansımaları
“Halkın Sanatçısı” yarışmasının galibi, Mountain View, Kaliforniya’da oto tamirhanesi işleten ve aynı zamanda tiyatro ile filmlerde rol alan karma medya sanatçısı Gregory Bedford oldu. Bedford, yarışma süresince sekiz hafta boyunca her hafta yeni videolar ve sosyal medya içerikleri üreterek destekçilerini harekete geçirdi. Hatta bir paylaşımında takipçilerinden ilk sırada kalabilmek için 25 dolar bağış yapmalarını istedi.
Yarışmanın vaatlerinden biri olan Artforum dergisindeki yer alma fırsatının ise editöryal bir içerik değil, ücretli bir reklam olduğu ortaya çıktı. Artforum editörleri, Bedford’un dergideki yerinin “editöryal ekiple hiçbir şekilde ilgisi olmayan” bir reklam olacağını belirtti. Bu durum, sanat dergilerinin bağımsızlığı ve yarışmaların şeffaflığı konusunda yeni soruları gündeme getirdi.
Tüm bu tartışmalara rağmen, yarışmanın The Art of Elysium gibi hayır kurumları için önemli bir finansman kaynağı olduğu yadsınamaz. Yarışma sonucunda The Art of Elysium için 6,8 milyon dolardan fazla bağış toplandı. Bu miktar, kuruluşun son on yılda bir yılda elde ettiği en yüksek gelirden daha fazla olup, 2020 pandemisinden bu yana oluşan açığını kapatmasına yardımcı olacak nitelikte. Kuruluşun kurucusu Jennifer Howell, Colossal ile çalışmaktan “onur duyacağını” ve bu modelin diğer platformlardan daha fazla bağış topladığını ifade etti.
“Halkın Sanatçısı” yarışması, sanatın dijitalleşen yüzünü, bağış toplama yöntemlerinin karmaşıklığını ve etik sınırlarını bir kez daha tartışmaya açtı. Sanatçıların görünürlük ve finansman arayışlarını, profesyonel bağış toplama kuruluşlarının iş modelleriyle buluşturan bu tür platformlar, hem büyük fırsatlar sunuyor hem de şeffaflık, adalet ve sanatın özgün değeri gibi konularda sürekli bir incelemeyi gerektiriyor.
Bu haber, The Art Newspaper'da yayımlanan bir makaleden derlenerek hazırlanmıştır. Kaynak: The Art Newspaper.
