Kolombiya’nın başkenti Bogota’da bulunan Ulusal Müze, son günlerde ülkenin kültür ve sanat gündeminin merkezine oturdu. Hükümetin, müzenin kalıcı sergilerinden LGBTQ+ hakları, feminizm ve ülkenin 2016 barış anlaşmasıyla ilgili otuzdan fazla eseri kaldırma kararı, geniş çaplı protestoları ve hukuki tartışmaları beraberinde getirdi.
Başkan Abelardo de la Espriella liderliğindeki sağcı hükümet, bu kararı “siyasi endoktrinasyon” iddialarıyla gerekçelendirdi. Kararın ardından yüzlerce kişi, hafta sonu müze önünde toplanarak sansürü protesto etti. Göstericiler, kaldırılan eserlerin görsellerini binanın dışındaki bir sanat enstalasyonuna yapıştırırken, “Museo Nazional” (Nazizm’e gönderme) ve “La memoria no se borra” (Hafıza silinemez) yazılı pankartlar taşıdı. Protestolar, Cumartesi ve Pazar günleri çevik kuvvet polisinin göz yaşartıcı gaz, ses bombası ve tazyikli su ile müdahalesiyle dağıtıldı.
Hükümetin Kültür Politikalarına Yönelik Eleştiriler
Kültür Bakanı Paola Holguín, kararı X (eski adıyla Twitter) üzerinden savunarak, müzenin kurumsal rolünün “siyasi endoktrinasyon aracı veya tarihimizin yanlı versiyonlarını yayma platformu olarak hizmet etmek olmadığını” belirtti. Bakan ayrıca, müzenin “suçun yüceltildiği veya mağduriyetin yeniden yaşatıldığı bir yer haline gelemeyeceğini” ifade etti. Holguín, bakanlık bünyesindeki çeşitli alanların müzecilik ve küratöryel uygulamalarının gözden geçirildiğini ve yeniden tasarlandığını ekledi.
Bu gelişmeler, Başkan de la Espriella’nın Kültür, Sanat ve Bilgi Bakanlığı (Ministerio de las Culturas, las Artes y los Saberes) adını Kültür ve Miras Bakanlığı (Ministerio de Cultura y Patrimonio) olarak değiştirmeyi planladığını açıklamasının hemen ardından geldi. Başkan, bakanlığın “doğru adına geri dönmesi gerektiğini” ve “miras kelimesinin açıkça dahil edilmesinin ‘uyanıklığa’ (wokeism) ve kültürün ideolojileşmesine doğrudan bir darbe olduğunu, tam da bununla mücadele ettiklerini” söylemişti. Bu açıklamalar, hükümetin kültür alanındaki muhafazakar ve ideolojik yönelimini gözler önüne serdi.
Kaldırılan Eserler ve Yargı Süreci
Müzenin “Hacer sociedad” (Toplum İnşa Etmek) ve “Memoria y Nación” (Bellek ve Ulus) adlı kalıcı galerilerinden kaldırılan eserler arasında, aktivist Elizabeth Castillo’ya ait bir onur bayrağı, 1990’da suikasta kurban giden başkan adayları Bernardo Jaramillo Ossa ve Carlos Pizarro’nun kampanya posterleri ile Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Uluslararası Günü’ne ait bir poster bulunuyor. Bu eserlerin kaldırılmasıyla boş kalan alanlar, müze duvarlarında dikkat çekici birer boşluk yarattı.
Ancak olaylar sadece protestolarla sınırlı kalmadı. Pazartesi günü (19 Ekim), bir Bogota yargıcı, müzenin halihazırda kaldırılan eserleri muhafaza etmesini ve içeriklerine dayanarak başka hiçbir eserin resmi gerekçe olmaksızın kaldırılmamasını emretti. LGBTQ+ gruplarının temsilcileri tarafından açılan anayasal haklar davası sonucunda verilen bu geçici karar, yargıç César Osorio Ortiz’in Kültür Bakanlığı’ndan eylemlerinin yasal dayanağını açıklamasını talep etmesiyle devam etti. Bu durum, hükümetin kararlarının hukuki geçerliliğini sorgulayan önemli bir adım oldu.
Müzelerden Ortak Çağrı: Profesyonel Özerklik Vurgusu
Tartışmalar devam ederken, Kolombiya’daki altı önemli müze – aralarında Bogota Modern Sanat Müzesi ve Medellin Modern Sanat Müzesi de bulunuyor – ortak bir bildiri yayımladı. Bu bildiride, “derin endişe” dile getirildi ve müzelerin profesyonel özerkliğinin korunması çağrısı yapıldı. Müzeler, Bakan Holguín’e hitaben yayımladıkları açıklamada, “Hiçbir hükümet, siyasi tercihlerine dayanarak tarihimizin hangi kısımlarını görebileceğimize karar vermemeli veya diğer tüm versiyonları bastıran tek bir versiyonu dayatmamalıdır” ifadelerini kullandı. Bildiri, Ulusal Müze’den eserlerin kaldırılması kararının kamuoyu önünde gözden geçirilmesini talep etti.
Kolombiya Ulusal Müzesi, 1823 yılında kurulmuş olup Amerika kıtasının en eski müzelerinden biridir. Müze, Şubat ayında vefat eden eski direktörü Liliana Angulo Cortés’in vefatından bu yana kalıcı bir direktörden yoksundu. Angulo Cortés, görev süresi boyunca müzenin küratöryel yaklaşımına daha çeşitli perspektifler kazandırmasıyla biliniyordu. Mevcut durumda, kaldırılan eserler hala sergilenmiyor ve davanın kendisi hakkında mahkemelerin henüz bir karar vermesi bekleniyor. Bu olay, Kolombiya’da kültür, sanat ve ifade özgürlüğü üzerindeki baskılara dair ciddi endişeleri gündeme getiriyor.
Bu haber, The Art Newspaper'da yayımlanan bir makaleden derlenmiştir. Kaynak: The Art Newspaper.
