Edebiyat dünyasının önemli isimlerinden, Pulitzer ödüllü çizgi romancı Art Spiegelman’ın 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından kaleme aldığı ve büyük yankı uyandıran grafik romanı “In the Shadow of No Towers”, olayların 25. yıl dönümünde Pantheon Yayınevi tarafından yeniden okurlarla buluştu. Bu özel yeniden basım, hem eserin kalıcı etkisini hatırlatıyor hem de Spiegelman’ın o günlerden bu yana hem kendisinin hem de ulusun nasıl değiştiğine dair yeni düşüncelerini gündeme getiriyor.
Spiegelman ve eşi Francoise Mouly, 11 Eylül sabahı Soho’daki dairelerinin dışındayken, kuzey kulesine çarpan uçağı gören bir kadının yüzünün küle döndüğünü fark ettiler. Bu şok edici an, üç yıl sonra, 2004’te yayımlanacak olan “In the Shadow of No Towers”ın temelini oluşturdu. Büyük boyutlu bir çizgi roman koleksiyonu olan eser, eski Pazar gazetesi çizgi roman şeritlerinin tarzında ve formatında, Spiegelman’ın 11 Eylül trajedisine verdiği duygusal ve politik yanıtı kronolojik olarak ele alıyordu.
Kitabın ortaya çıkışından önce, New Yorker dergisinin 11 Eylül saldırılarının ardından yayımlanacak ilk kapağı için Mouly’nin verdiği mücadele dikkat çekiciydi. Trajedinin büyüklüğünü nasıl tasvir edeceğini düşünürken, Spiegelman da kendi sanat eseri üzerinde çalışıyordu. Sanatçı, sıradan bir Eylül sabahını, ancak İkiz Kulelerin karanlık bir cenaze kefeniyle örtülü olduğu bir görüntüyle betimlemişti. Ancak hem Spiegelman hem de Mouly, bunun o an için yeterli olmadığını biliyorlardı. Mouly, dergi için görüntülerin çaresizliğini ifade etmek üzere tamamen siyah bir kapak kullanmak istemişti. Spiegelman ise bu fikri, kendi örtülü kuleler konseptiyle birleştirerek, artık var olmayan kulelerin siluetini çağrıştıran siyah üzerine siyah bir görüntü önermişti. Ortaya çıkan ikonik kapak, Mouly’nin kendi eseriydi, ancak New Yorker editörü David Remnick kimin yaptığını sorduğunda, Mouly, “ortak bir çalışma geçmişleri olmadığı” için Spiegelman’ın adını vermişti. Bu ünlü görsel, daha sonra “In the Shadow of No Towers”ın kapağı olacaktı, ancak yıllarca pek az kişi bunun sadece Spiegelman’ın eseri olmadığını bilecekti. Mouly, bu durumu şimdi “düzeltmekten” memnuniyet duyduğunu dile getiriyor.
Spiegelman, o dönemde çizgi romanların tanıdık dünyasında teselli bulduğunu ifade ediyor. Sanatçı, “Yapabileceğim tek şey çizgi romanlarda saklanmaktı. Ve çok geçmeden kulelerden çıkan hayaletler, yüzyılın başındaki çizgi roman karakterleri oldu” sözleriyle o günkü ruh halini aktarıyor. Yüzyıl başı gazete sayfalarının tarzında bir dizi Pazar gazetesi şeridi taklidi tasarladı. Her biri eski gazete sayfalarının formatında çizilmiş, ancak içeriği Spiegelman’ın çevresindeki olaylara verdiği kaotik, hüzünlü ve giderek öfkelenen tepkileri yansıtıyordu.
Ancak Spiegelman’ın politik duruşu, eserin yayımlanması önünde ciddi bir engel teşkil etti. Sanatçının Amerika’nın dünya sahnesindeki rolüne karşı derin bir ambivalansı vardı ve giderek militanlaşan Bush yönetimini şiddetle eleştiriyordu. Bir panelinde, Spiegelman’ın (Maus’taki avatarı olarak tasvir edilmiş) masasında uyuklarken George W. Bush ve Usame bin Ladin’in karşılıklı durduğu bir çizim yer alıyordu. Panelde “EL KAİDE VE KENDİ HÜKÜMETİ TARAFINDAN EŞİT DERECEDE TERÖRİZE EDİLMİŞ” yazıyordu. Spiegelman, “Amerika’da Yahudi gazetesi The Forward dışında kimse bunu istemedi” sözleriyle o günkü zorlukları özetliyor. İlk olarak “gönüllüler koalisyonu” olarak adlandırdığı bir dizi Avrupa yayınında yer buldu. 2004’e gelindiğinde, ABD’deki ruh hali değişmeye başlamış, Pantheon’daki yayıncıları, bu büyük boyutlu şeritleri yerel bir okuyucu kitlesi için kitap formatında toplamaya hazır hale gelmişti.
Pantheon Kitapları Başkan Yardımcısı ve Genel Yayın Yönetmeni Denise Oswald, eserin mirasında politik boyutun ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguluyor. Oswald’a göre, “In the Shadow of No Towers” sadece New York için kolektif bir 11 Eylül anısını anmakla kalmıyor, aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri’nin New York adına dünyaya ve kendisine karşı sergilediği tutumla yüzleşmeyi amaçlıyor.
Kitabın politik içeriği değişmemiş olsa da, yeni baskıda bazı farklılıklar bulunuyor. Örneğin, fiziksel olarak daha küçük bir boyutta yayımlandı. Spiegelman, “O zamanlar insanların masaüstünde bu kadar yer kaplamasından memnun değildi” diyerek bu değişikliğin nedenini açıklıyor. Ayrıca, kitabın son çizgi romanına uygun olarak, “Kuleler hayattan çok daha büyük bir yer kaplamaya başladı… ama her gün küçülüyor gibi görünüyorlar… Mutlu Yıl Dönümleri” cümlesiyle biten bir “yıl dönümü hediyesi” de eklenmiş. Bu hediye, yanan kuleleri doğum günü pastası üzerindeki mumlar gibi ironik bir şekilde tasvir eden bir kapak etiketi. Bu etiket, Spiegelman’ın yapay zeka tarafından üretilen ilk sanat eserini kullanmasını işaret ediyor. Sanatçı, “Eski bir gravür gibi görünmesini istedim ve tembeldim. ‘Hadi bunu yapay zeka ile yapalım ve ne olacağını görelim’ dedim” şeklinde bu kararı açıklıyor. Mouly de bu süreçte yapay zeka komutları konusunda yardımcı olmuş.
Geçmişe dönüp baktığında Spiegelman, kitabın kriz sonrası anları, zamanla kaybolacak detayları bir günlük gibi yakalamasından etkileniyor. “Şimdi daha çok bir günlük gibi olması ilginç” diyen sanatçı, “Çok spesifik ve dünya olaylarıyla ilgili olmayan birçok küçük anekdot var. Bu da onu gerçek hissettiriyor” ifadelerini kullanıyor. Mouly da bu anıtın yeniden kamuoyunun dikkatine sunulmasından memnuniyet duyduğunu belirtiyor. “Geçmiş ölü değil” diyen Mouly, “Bizimle birlikte yaşıyor. Ve bunu anlayana kadar kaybolmuş hissetmemek çok zor” sözleriyle eserin güncelliğine vurgu yapıyor.
Bu haber, Publishers Weekly'nin Art Spiegelman'ın 'In the Shadow of No Towers' kitabının yeniden basımı hakkındaki makalesinden derlenmiştir. Kaynak: Publishers Weekly.
